Wat is het belang van kunst en cultuur en waarom steunen we het?

Cognitieve functies

Kinderen die een muziekinstrument leren bespelen, hebben minder moeite met lezen en kunnen beter luisteren in een rumoerige klas. Dat is de conclusie uit een reeks neurologische onderzoeken. Ook toonden onderzoekers een positief verband aan tussen muziekles en de score in algemene niveautoetsen.

Creativiteit

Door actieve deelname aan kunst en cultuur leren mensen samenwerken en creatief denken en handelen.

Economie

Over het economische belang van kunst en cultuur zijn meerdere studies verschenen. Daarin wordt geconcludeerd dat investeren in cultuur de lokale economie stimuleert, banen genereert en bijdraagt aan innovatie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

In de sector kunsteducatie/amateurkunst gaat 2,75 miljard euro per jaar om. Amateurkunstenaars besteden jaarlijks 1,35 miljard euro aan onder meer lessen, instrumenten en apparatuur. De sector genereert 17.000 fte aan werkgelegenheid.

Sociale cohesie

Verschillende studies laten zien dat de actieve deelname aan culturele activiteiten in stad, dorp, wijk en buurt leidt tot meer zelfvertrouwen, meer sociale contacten en een groter gevoel van veiligheid en tevredenheid met de woonomgeving. Ook leidt het tot meer vertrouwen in de gemeenschap en in de gemeenschappelijke identiteit.

Wat is cultuureducatie

Cultuureducatie laat mensen kennismaken met kunst- en cultuuruitingen en verdiept het inzicht daarin. De ruimste omschrijving van cultuureducatie is: alle vormen van educatie waarbij cultuur als doel of als middel wordt ingezet.

Cultureel bewustzijn

In de recent ontwikkelde visie van het project ‘Cultuur in de Spiegel’ is het vermogen tot cultureel bewustzijn de kern van cultuureducatie. Hoe wij de wereld en elkaar waarnemen, over wat we doen, hoe we de wereld betekenis geven en waarde aan dingen hechten, uiteindelijk gaat het altijd over jezelf. Dat is het uitgangspunt om opnieuw vorm te geven aan het cultuuronderwijs.

Waarom cultuureducatie

Cultuur is overal. Antieke gebouwen en monumenten tonen ons dagelijks cultureel erfgoed. Ook beeldende kunst, muziek, graffiti, literaire en andere kunstuitingen zijn dagelijks om ons heen en geven ons onwillekeurig een besef van cultuur van alle tijden. De hedendaagse maatschappij is sterk ‘gemedialiseerd’; de media bieden een eindeloze hoeveelheid informatie en entertainment. Dit alles raakt en vermaakt ons en zet aan tot denken.

Overheidsbeleid

Het overheidsbeleid is gericht op de bevordering van cultuurdeelname. De gedachte is dat iedereen de kans moet krijgen om kennis te maken met kunst en cultuur. Het culturele aanbod moet voor iedereen toegankelijk zijn. Het beleid raakt vele terreinen: de professionele kunsten en de media, de amateurkunst, het onderwijs, het cultureel erfgoed. Cultuureducatie heeft daarbij een belangrijke spilfunctie om publiek en kunstenaars, aanbod en afnemers, professionals en amateurs dichter bij elkaar te brengen.

Amateurkunst

In het cultuurbeleid en in de kunstwereld wordt onderscheid gemaakt tussen amateurkunst en professionele kunst. Amateurkunst is kunstbeoefening uit liefhebberij, dus niet beroepshalve en niet op school, maar in de vrije tijd.

Amateur en kwaliteit

De status van professional of amateur hangt niet af van iemands kwaliteit en opleiding, maar van het feit of het de primaire inkomensbron is.

Binnen de amateurkunst lopen niveau en vorm enorm uiteen, van de hobbyist die voor zichzelf bezig is tot de semi-prof die als lid van een groep regelmatig optreedt. Amateurkunstenaars kunnen door talent en scholing een niveau bereiken dat niet onderdoet voor dat van een beroepskunstenaar.

Aantal amateurs

Bijna de helft van de bevolking, rond de 7,5 miljoen mensen, is actief als kunstbeoefenaar in de vrije tijd. Dit percentage is redelijk stabiel over de jaren heen. Beeldende disciplines en muziek (zingen of een instrument bespelen) voeren de boventoon. De deelname aan de verschillende disciplines verandert weinig.

Subsidiƫring

De subsidiƫring en ondersteuning van amateurkunst op provinciaal en gemeentelijk niveau neemt af. De provinciale ondersteuningsinstellingen en de centra voor de kunsten zitten de komende jaren in zwaar weer.

Ontwikkelingen in verenigingsleven

De amateurkunstvereniging verandert. Verenigingen moeten zich aanpassen aan maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering, nieuwe technologie en vergrijzing. De ledenaanwas blijft (nog) redelijk op peil, maar vooral door de toeloop van oudere generaties en niet dankzij verjonging en vernieuwing. Omdat gemeentelijke subsidies schaarser worden, moeten amateurkunstverenigingen vraaggericht gaan werken. Jongeren hebben bijvoorbeeld meer behoefte aan kortlopende activiteiten met een presentatie ter afsluiting.

Oog voor kwaliteit moet je leren

Te midden van een explosief groeiend aanbod van entertainment en gepopulariseerde cultuur is het zaak dat burgers kritische vermogens ontwikkelen of behouden om te herkennen wat echt waardevol is en wat niet. Interesse wekken voor kunst en cultuur, scherpen van het waarnemings- en beoordelingsvermogen en oog houden voor kwaliteit, vergen ook in de komende periode aandacht en inspanning. De sleutel tot succes is educatie. Belangstelling voor cultuur is an acquired taste: het moet worden aangeleerd en ontwikkeld.

Bron: R. van der Ploeg. Brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal. Zoetermeer, november 2001. Den Haag.

Kunsteducatie

In kunst onderscheiden we van oudsher beeldende kunst en bouwkunst, film en fotografie, muziek, theater, dans en literatuur. Maar kunst en dus kunsteducatie is meer: ook toegepaste kunst (vormgeving, mode) en recentere vormen als wereldmuziek, mediakunst en dergelijke horen erbij.

Waarom kunsteducatie

Kunstzinnige bagage wordt in onze maatschappij, en dus ook in het overheidsbeleid, erkend als belangrijk onderdeel van de persoonlijke en algemene ontwikkeling van kinderen en volwassenen. Kunsteducatie kan mensen toerusten om naar eigen keuze die kunstzinnige bagage te verwerven en deel te nemen aan het culturele leven. Kunsteducatie stimuleert het vergroten van de kunstzinnige en creatieve vermogens. Dat verrijkt de persoonlijke ontplooiing en is daarmee ook van belang voor de samenleving als geheel.

Het belang van muziek voor kinderen

Uit diverse onderzoeken blijkt dat muziek een duidelijke meerwaarde heeft voor de ontwikkeling van (jonge) kinderen.

Samen muziek maken is leuk

Kinderen genieten van een gezamenlijke presentatie en hierdoor krijgen ze zelfvertrouwen. Muziek maken nodigt uit tot samenwerking en bevordert het luisteren naar elkaar.

Muziek is een uitlaatklep

Emoties kunnen soms beter worden vertaald in muziek dan in woorden. De inspanning die nodig is voor muziekbeoefening werkt ook ontspannend. Bovendien draagt muziek bij aan de motorische en zintuiglijke ontwikkeling. Kinderen hebben er baat bij om in hun ontwikkeling stil te staan bij andere emoties en vaardigheden dan gewoonlijk van hen worden gevraagd.

Muziek maakt slim en sociaal

Muziekonderwijs verbetert de creatieve ontwikkeling, versterkt het concentratievermogen en bevordert sociaal gedrag van kinderen. Samen muziek maken komt het schoolklimaat ten goede.

Talent moet zich ontwikkelen

Muzikaal talent en de liefde voor muziek openbaren zich al op jonge leeftijd. Hoe eerder een kind kan laten blijken dat muziek voor hem of haar belangrijk is, hoe beter!

Voedingsbodem voor latere cultuurdeelname

Wie jong kennismaakt met cultuur in allerlei vormen, zal dit later ook beter weten te waarderen. Toegang tot muziek in de kindertijd betekent meer kans op inzicht van het belang van cultuur op latere leeftijd.

Amateurkunst

Het beoefenen van kunst, uit passie, liefhebberij of engagement, zonder daarmee primair in het levensonderhoud te willen voorzien. De amateurkunstenaar geniet daar al dan niet samen met andere beoefenaars en/of publiek van en wil het best mogelijke bereiken binnen de beschikbare vrije tijd. Het onderscheid met een beroepskunstenaar of professional is niet altijd eenvoudig te bepalen. Dat wordt niet alleen op het primaire inkomen gebaseerd, maar ook op kwalitatieve aspecten als de intentie van de kunstenaar, de context waarin hij of zij werkt en de relatie van het werk met de hedendaagse kunst.

 

Verder vindt u op www.cultuurnetwerk.nl uitgebreide informatie over dit onderwerp.